زيرا مادهء خلط ترش‌مزه - كه سبب درد گزش بدون التهاب معده شده است - چيزى به جز مادهء سودايى نيست و اگر حال اين حال باشد ، هرگاه بيمار مادهء سركه‌مانند ترش‌مزه را با استفراغ برآورد ، درد معده تسكين يابد . اگر چنين مادهء خلط سودايى ترش‌مزه به معده خزيده است مىتوانيم بفهميم كه طحال آسيب ديده و در همين حال هضم شدن خوراك بر مرام نيست و هضمى ناپسند است . 9 - اگر معده احساس درد گزشى كرد و التهاب نبود و قى كردن مادهء ترش سركه‌اى هم به دنبال نداشت بلكه اگر احيانا دارندهء معده قى كرد مادهء خلط مرارى در برآورده‌اش ديده شد ، بدان ! كه ريزش ماده صفرايى به معده مسئول اين خرابكارى است و معده را به درد گزشى مبتلا كرده است . يكى ديگر از علامات وجود خلط صفرايى در معده كه سبب آزار معده مىشود اين است كه در هضم كردن خوراك خللى نيست . همچنين نشانيهاى خلط صفرايى كه شناخته شده‌اند درك مىشوند و از نشانيهاى ويژه به بيمارى كبد مىدانى كه كبد مزاج گرم و التهابى دارد و چنين تحفهء شومى را به معده فرستاده است . 10 - اگر سبب آزار معده باد باشد ، مىتوانى آن را از راه آروغ ( سكسكه . نسخه ) و از گزارش قرقر شكم و از كشيدگى در سردنده‌هاى نزديك شكم و از كشيدگى كه شكم را دربرگرفته است بشناسى . علاج : اگر دانستى كه درد معده سببش سوء مزاج گرم است علاجش را از آنچه در ذيل آيد بجوى : 1 - ماست گاو بخورد . 2 - دوغ ترش بنوشد . 3 - آب سرد بنوشد . 4 - گوشت جوجهء مرغ ، گوشت كبك ، گوشت دراج ، كه با ماش بپزند ، كدوحلوايى و خرفه بخورد . 5 - ماهيهاى ريز را در سركه بپزد و بخورد . 6 - مشروبات و نوشابه‌ها : الف - اسكنجبين مفيد است . ب - آب‌غوره بهره‌رسان است . 7 - داروها : الف - قرصهاى ساخته از تباشير تناول كند . ب - ضمادهاى سردمزاج و سردىبخش بر معده گذارد . 8 - اگر ديدى كه بيمار معده درد لاغر شده است و پژمريده است ، او را در آبزن بنشان كه آب‌تنى كند ؛ شراب كم‌مايه را كه مخلوط با آب باشد تجويز كن كه بنوشد ؛ بگذار سوپهاى چاق‌كننده و